W jaki sposób powinniśmy zajmować się składowaniem odpadów chemicznych? Jest to niezwykle ważny aspekt w kontekście całego gospodarowania pozostałościami, zwłaszcza dlatego, że chemikalia potrafią być niezwykle toksyczne i szkodliwe dla zdrowia lub życia człowieka – nie wspominając już nawet o środowisku. Zatem postępując z odpadami chemicznymi, musimy zachować szczególną ostrożność. Jakie jednak mamy zasady gromadzenia odpadów chemicznych?
W większości przypadków odpady chemiczne zaliczane są do odpadów niebezpiecznych. Oznacza to, że są to materiały toksyczne, żrące, rakotwórcze, promieniotwórcze, wybuchowe, czy też mutagenne. W związku z tym koniecznie musimy zachować wszelkie zasady bezpieczeństwa w miejscu pracy. Jednak jak przechowywać odpady chemiczne? Odpowiedź na to pytanie jest złożona, więc najłatwiej stwierdzić, że: „to zależy”!
Przede wszystkim sposób składowania odpadów chemicznych zależy od tego, jakimi pozostałościami dysponujemy, jakie mają one właściwości oraz o tego, jakie posiadamy możliwości przechowywania takich materiałów. Należy przede wszystkim pamiętać, że poszczególne np. ciecze, bo odpady chemiczne przybierają często taką postać, nie mogą zostać zmieszane ze sobą. Za takie praktyki grozi może grozić nawet milion złotych kary – grzywna jest tak surowa, właśnie ze względu na potencjalne zagrożenie płynące z łączenia substancji, które mogą działać na siebie reakcjogennie.
Źródłem przepisów o składowaniu odpadów chemicznych jest Rozporządzenie Ministra Klimatu z 11 września 2020 roku – dokument głównie określa szczegółowe wymagania dla magazynowania odpadów, obejmującego wstępne magazynowanie odpadów przez wytwórcę odpadów, tymczasowe magazynowanie odpadów przez prowadzącego zbieranie odpadów oraz magazynowanie odpadów przez prowadzącego przetwarzanie odpadów, a także czas magazynowania zakaźnych odpadów medycznych oraz zakaźnych odpadów weterynaryjnych.
Zatem, jakie możemy wyróżnić najważniejsze wytyczne, dotyczące tego, jak przechowywać odpady chemiczne? Do najogólniejszych zasad magazynowania odpadów zalicza się:
Najważniejszą zasadą jest jednak dostosowanie warunków w miejscu składowania odpadów chemicznych do posiadanych substancji – jeśli posiadamy żrące kwasy, należy zadbać o odpowiednie zabezpieczenie zbiorników i pojemników, należy posiadać środki łagodzące ewentualne poparzenia, w widocznych miejscach należy zamieszczać instrukcje postępowania z takimi substancjami etc. Jednak jeśli chcemy podjąć się składowania chemikaliów – koniecznie musimy zapoznać się z instrukcją postępowania z odpadami chemicznymi.
Po raz kolejny musimy pamiętać o tym, żeby dostosować warunki składowania, a także sposoby postępowania do postaci i charakterystyki odpadu chemicznego. Podstawą jest ocena stanu skupienia – inaczej postępujemy z odpadem stałem (np. solami metali, tlenkami metali), ciekłymi (np. rozpuszczalnikami, kwasami), a inaczej z gazowymi (np. metan). Zatem pierwszym krokiem instrukcji postępowania z odpadami chemicznymi, jest ich identyfikacja i ocena ich właściwości fizycznych oraz chemicznych. Bardzo istotnym czynnikiem jest także ocena niebezpieczeństwa, jakie dany odpad może spowodować.
Każda substancja powinna znaleźć się w pojemniku, beczce, czy zbiorniku na chemikalia, który posiada atesty. Co więcej, każdy taki pojemnik musi posiadać kod odpadu – nigdy jednak nie wypełniajmy beczek, czy zbiorników w 100%. Należy przestrzegać zaleceń producenta, co zazwyczaj kończy się na wypełnianiu np. beczki w 3/4, dzięki czemu zapobiega się np. rozlaniu cieczy. Należy jednak pamiętać, że zabrania się mieszania substancji chemicznych – nawet w przypadku, jeśli chcemy zneutralizować substancję za pomocą określonych reakcji chemicznych. Bez posiadania odpowiednich uprawnień dotyczących utylizowania pozostałości nie możemy postępować w ten sposób.
Zatem kolejnym krokiem jest oddzielanie od siebie poszczególnych odpadów chemicznych, które mogłyby wywoływać wzajemne reakcje. Substancje toksyczne oraz silnie trujące muszą zostać umieszczone w szczelnych i dostosowanych do ich właściwości chemicznych pojemnikach jak najszybciej. Niezwykle istotnym elementem jest oznakowanie poszczególnych np. beczek na odpady chemiczne. Należy na etykiecie oprócz kodu odpadu zamieścić informację o tym, że jest to materiał niebezpieczny. Pamiętajmy jednak o zachowaniu właściwego środowiska w miejscu składowania, jednak co to oznacza?
Po tym, jak już oznaczymy nasze odpady chemiczne, należy je umieścić w warunkach neutralnych chemicznie – wywoływanie jakiekolwiek reakcji jest zdecydowanie niepożądane. Dlatego w miejscu składowania pod żadnym pozorem nie możemy rozpalać otwartego ognia, podwyższać lub obniżać temperatur, wyłączać wentylacji, rozlewać substancji łatwopalnych – tak naprawdę trzeba uważać nawet z wodą. Rozlane pozostałości stanowią wielkie zagrożenie dla zdrowia lub życia ludzi, dlatego koniecznie umieszczajmy nasze odpady chemiczne w warunkach neutralnych. W zależności od substancji mogą one być składowane do roku.
Po tym, jak już skończy się czas składowania pozostałości tego typu – należy uzupełnić odpowiednią dokumentację – Kartę Ewidencji Odpadów Niebezpiecznych, Kartę Przekazania odpadu, ewidencje w Bazie Danych Odpadowych – i oddać odpady chemiczne do specjalnych placówek, które zajmą się przetwarzaniem pozostałości. Także podczas przekazywania ładunku należy zachować szczególną ostrożność.
Oprócz instrukcji postepowania z odpadami chemicznymi, warto także poznać specyfikę kontenerów na chemikalia. Dzięki temu dużo łatwiej uda nam się dobrać odpowiednie pojemniki, a także dopasować ich parametry do charakteru naszych pozostałości. Wiele firm oferuje tzw. magazyny do zewnętrznego przechowywania chemikaliów, które mają formę zamkniętego kontenera.
Są to konstrukcje wykonane w zgodzie z polskimi i europejskimi przepisami, w całości ze stali, przystosowane do gromadzenia w nich substancji łatwopalnych, wybuchowych i żrących. Dzięki tej konstrukcji oraz neutralności chemicznej materiałów, z których kontener na odpady chemiczne jest zbudowany – możliwe jest chronienie odczynników przed warunkami atmosferycznymi, a także zapobieganie reagowania substancji. Taki kontener jest zaopatrzony w kamery, termometry, urządzenia do monitorowania wilgotności powietrza i ogólnych warunków panujących wewnątrz kontenera na chemikalia.
Oprócz tego takie kontenery posiadają wszelkie atesty oraz są zatwierdzane przez odpowiednie służby – np. straż pożarną. Kontenery te są ognioodporne, w zależności od rodzaju są także przystosowane do przechowywania kwasów w specjalnych wannach wychwytowych zawierających wkłady z polietylenu. Czym są wanny wychwytowe? To po prostu zbiorniki na chemikalia. Są to szczelne pojemniki przystosowane właśnie do przechowywania substancji toksycznych zarówno dla człowieka, jak i środowiska.
Takie zbiorniki na chemikalia mogą występować w towarzystwie beczek, mauzerów, kanistrów, czy pojemników. Są one wyposażone w kratownice, które umożliwiają czyszczenie, a także opróżnianie, producenci również dostosowują kształty i wymiary takich wanien do preferencji konsumenta – niekiedy można łączyć wiele zbiorników w jeden, dzięki czemu znacznie ułatwia się transport substancji w zakładzie pracy.
Określenie „wanna wychwytowa” może być jednak nieco mylące – są to po prostu zbiorniki na chemikalia, mające kształt np. prostopadłościanu z pochylnią ułatwiającą wniesienie beczki. Jej zadaniem jest wychwytywać wszelkie wycieki z beczek, czy pojemników, które się na niej znajdują. Posiadanie takiej wanny wychwytowej jest wymogiem audytów środowiskowych, ale także to niezawodny sposób na zadbanie o bezpieczeństwo w miejscu pracy. Pamiętajmy o tym, aby zainwestować w odpowiedni zbiornik lub kontener na chemikalia – w ten sposób będziemy postępować legalnie i bezpiecznie.
